Бэс ыйын 13 күнүгэр нэһилиэкпитигэр Арассыыйаҕа сомоҕолоһуу, Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр култуура, Мэҥэ Хаҥалас улууһугар оҥорон таһаарыы, нэһилиэкпитигэр урбаанньыт, бөһүөлэкпит төрүттэммитэ 70 сылларыгар аналлаах Үрүҥ тунах ыһыах буолан ааста.
Сарсыардаттан ыһыахтыыр сиргэ киириигэ «Доруобуйа» түмсүү, нэһилиэк ветераннарын сэбиэтин Далбар Хотуттара дэйбииринэн ыраастаныы сиэрин – туомун толорон, ыһыахха кэлбит бары ыалдьыттары арыылаах алаадьынан, ону сэргэ, олохтоох дьаһалта көҕүлээһининэн, ыһыахха кэлбит бар дьоҥҥо барыларыгар саха былыргыттан сөбүлээн иһэр быырпаҕынан, ыһаарыламмыт соккуойдаммыт балыгынан айах тутан үөрэ-көтө көрүстүлэр.
Салгыы үбүлүөйнэй ыһыах саҕаланыыта түөлбэлэр түһүлгэлэригэр тоҕуоруһа мустан, «Айхаллан, үлэ киһитэ!» түөлбэлэригэр олорон, үлэлээн ааспыт уонна күн бүгүн аттыбытыгар баар ытык дьоммут тустарынан кэпсиир дириҥ ис хоһоонноох быыстапкаларын 5 түөлбэ сиһилии билиһиннэрдилэр уонна өйдөбүнньүк хаартыскаҕа түстүлэр. Ол кэннэ бары тоҕуоруһа мустан, ыһыах аһыллыытын сиэрэ — туома ыытыллар киин түһүлгэтигэр муһуннулар.
Ыһыах алгыһа – бу үрдүкү айыыларга уонна сир – дойду иччилэригэр үҥүү, сүгүрүйүү, аар айылҕаттан быйаҥы, саҥа кэлэр дьылга оҕо – уруу, сүөһү – ас дэлэйэригэр көрдөһүү, күүс – уох ылыы буолар. «Үрүҥ тунах ыһыах» аһыллыытын сиэрэ-туома 9 сиринэн туптэ уматыыттан саҕаланна. 27 дэйбиирдээх, 9 ситии туппут дьахталлар алгыс түһэр түһүлгэтин киртэн – хахтан түптэ унаар буруотунан ыраастаатылар, хара дьайы үрүҥ сылгы сиэлинэн дэйбиирдээн үтэйдилэр. Алгыс түһэр үтүө түһүлгэтин тойук добун дорҕоонунан, айыы намыын хамсаныытынан үрдүк мэҥэ халлааҥҥа дабайар ытык аартыгы хомуска сахалыы матыыбынан айхаллаан арыйдылар.
Ыраастаммыт кэскиллээх түһүлгэҕэ Аар айылҕа оҕолоро — эрэкэ–дьэрэкэ оҕолор эҕэрдэлээн нэлэй – маҥан аартыгы тэлэритэн, ала тыргыл аартыгы үҥкүүлээн түстээтилэр.
Айыы ыраас көтөрө кыталык барахсан, Аар Айыылартан алгыһы түһэрэргэ төрүт түһүлгэбитин үтүөнэн түстээннэр, үҥкүүлээн дайдылар.
Үөрүүлээх күндү күнү Алгысчыт Баайаҕантай Кулан Хаан уҥа өттүгэр тоҕус уолан дьону уктан, хаҥас өртүгэр сэттэ кыталык арылы кындыа кыыһы хаайан, арҕаа аартыгынан киирэн аал уоту оттон, уйгу – быйаҥ, үрүҥ тунах ыһыах алгыһын түстүүрүгэр, бука бары уоскуйан, чуумпуран биэрэн, көрүстүбүт, налыйан, намырыйан, дьоһуннанан алгыһы түстээтибит.
Ыһыах сиэрин ситэрэн, кымыс үрдүн охторуу сиэрэ-туома «Мичээр» үҥкүү коллективын эҕэрдэ үҥкүүтүн доҕуһуолунан буолла, Алгысчыт Баайаҕантай Кулан Хаан кыынньар кымыһы «Мэҥэ нэһилиэгэ» тыа сирин түөлбэтин аҕа баһылыгар Габышев Ньургун Владимировичка утары уунан, төрүттэрбит маанылаах астарынан күндүлээтэ. Ыһыах аһыллыытыгар мустубут бары дьоммутун 27 Далбар Хотуттар алгыстаах арыылаах алаадьынан, кыынньар кымыһынан, сибиэһэй сылгы этинэн күндүлээтилэр. «Хомус ырыата» фольклорнай композиция кымыс үрдүн охторуу сиэрин-туомун ситэрэн-киэргэтэн биэрдэ.
Үрүҥ тунах ыһыах аһыллыытын сиэрэ-туома күн төгүрүк оһуохайынан түмүктэннэ. Доллоһутар төрүт оһуохайы таһаарда саха норуотун национальнай культуратын, үгэс буолбут сиэрин-туомун сайыннарыыга уонна харыстааһыҥҥа боччумнаах кылаатын киллэрсэр, нэһилиэкпит киэн туттар, ытыктыыр биир дойдулаахпыт, «Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо», «Мэҥэ аат» анал бэлиэлэр хаһаайына Баайаҕантай Кулан Хаан Сэргэй Уола.
Саха омук үйэлээх күнүгэр, Балыктаахпыт бөһүөлэгэ төрүттэммитэ 70 сылын көрсө үбүлүөйдээх үрүҥ тунах ыһыах уруйдаах түһүлгэтигэр 1956 сыллаахха бөһүөлэкпит Күөллэрикиттэн көһөн киирэн, үлэтин саҕалаабыт кэрчик кэмнэрин сырдатан, тоҕуоруһа мустубут бар дьоннорбутугар көрдөрөн аастыбыт.
1956 сыллаахха оройуоннааҕы үлэһиттэр депутаттарын советын исполкомун 123 №-дээх быһаарыытынан, Төҥүлү нэһилиэгин Молотов аатынан холкуос киин бөһүөлэгин Балыктаахха аныырга диэн уураахтаан, дьон-сэргэ Күөллэрики диэн бөһүөлэктэрин хаалларан, Балыктаахха көһөргө күүстээх үлэлэр былааннаммыттара. Балыктаах күөл таһыгар саҥа бөһүөлэк үөскүүрүгэр бастакы уочарат «Социализм суола» колхуос уһаайбата, тутуулара, локомотива көспүтэ. Пилораманы эрийтэрэн, саҥа тутууларга пиломатырыйаалы, хаптаһын арааһын, былаахыны, лафеттары хайыттаран саҕалаабыттара. Бөһүөлэк саҥа сиргэ көһөн, үгүс тутуу үлэлэрэ ыытыллаллара. Бөһүөлэк тутуутугар, уус идэлээх, үлэни-хамнаһы кыайа-хото тутар бастыҥ дьонноруттан, 20 киһилээх тутуу биригээдэтэ тэриллибитэ, биригэдьиир Кычкин Гаврил Иванович салайбыта. Сүрүннээн 1956 сыллаахха 300 ынах киирэр хотонноро, 175 ньирэй киирэр телятнига, 8 ыал дьиэтэ тутуллубуттара. Ити курдук, Балыктаах бөһүөлэгэ төрүттэммитэ. Бөһүөлэк үлэтэ күүрээннээхтик барара, дьон общественнай активноһа сөхтөрөрө.
Дьэ, ол кэмҥэ бытархай холкуостары бөдөҥсүтүү саҕаламмыта. 1952 сыллаахха Араҥас нэһилиэгинээҕи Ворошилов аатынан холкуос уонна «Социализм суола» 1-кы Мөҥүрүөн Молотов аатынан холкуостар холбоһон, «Октябрь» диэн бөдөҥсүйбүт холкуос тэриллэн, күүстээх үлэлэр ыытыллара. Сүөһү иитиитигэр, үүтү ыаһыҥҥа, эти оҥорууга, сылгыны дэлэтиигэ улахан болҕомтону уураннар үгүс өрүттээх үлэни ыыппыттара. Ынахтан ньирэйи араарыы, ыанньыкка оту таһынан эбии аһылыгы бэлэмнээн аһатыы, сүөһү боруодатын тупсарар сыалтан бүттүүн искусственнай сиэмэлээһиҥҥэ элбэх үлэни эрэйбит бастыҥ ньымалар олохтонон барбыттара. Дойду учаастагар Габышев Илья Прокопьевич биригэдьиирдээх оҕуруот биригээдэтэ тэриллэн, оҕурсу, помидор, хаппыыста үүннэриитинэн дьарыктанан, элбэх дохуоту киллэрбиттэрэ. 1958 сылтан саҕалаан, холкуос холкуостаахтарга үлэлэрин төлөбүрүн натуранан төлөөһүнтэн гарантийнай харчынан төлөөһүҥҥэ киирбитэ. Бастаан утаа холкуостаахтар ыйдааҕы өлөрбүт көлөһүн күннэригэр дохуот 80 бырыһыан харчынан ылаллара, 20 бырыһыанын сыл бүтүүтүгэр дохуот киириититтэн көрөн биэрэллэрэ. Ити холкуостаахтар үлэ оҥорумтуота үрдүүрүгэр, материальнай интэриэстэрэ улаатарыгар тириэрдибитэ. Холкуоска 1961 сылтан «Коммунистическайдыы олорор уонна үлэлиир иһин» хамсааһын саҕаламмыта. Уонунан ааҕыллар бастыҥ үлэлээх холкуостаахтар «Коммунистическай үлэ ударнига» бочуоттаах ааты аан маҥнай ылбыттара.
1957 сыллаахха «Октябрь» колхозка бэрэссэдээтэлинэн эдэр эрчимнээх Захаров Михаил Павлович ананан кэлэн, Балыктаах бөһүөлэгин тутууга-сайыннарыыга колхозтаахтары түмпүтэ. Оччотооҕу салайааччылар Балыктаах бөһүөлэгин социальнай-административнай тутуулара, бииртэн биир үлэҕэ киириилэригэр, дьону көҕүлээбиттэрэ. 1957 сыллаахха начальнай оскуоланы көһөрөн киллэрэн, балаҕан ыйын 1 күнүгэр 60 оҕону Кычкин Василий Алексеевич салалтатынан 6 учуутал үөрэппитинэн барбыттара. Ол курдук, Балыктаахха сырдык суол аһыллыбыта. Оҕолорбут төрөөбүт сирдэригэр бастакы букубаары арыйбыттара, саҥа олох саҕаламмыта.
1957 сыллаахтан тутуллан саҕаламмыт 200 миэстэлээх, кытыытыгар уонна кэннигэр икки хос ложалардаах, киэҥ түннүктэрдээх, чугас эргин суох, тупсаҕай оҥоһуулаах саҥа кулууп дьиэтэ 1959 сыллаахха тутуллан, өктөөп бырааһынньыгар аана тэлэччи аһыллан, дьон сынньалаҥын тэрийэргэ үлэлээбитинэн барбыттара. Балыктаах сельскэй кулуубун маҥнайгы сэбиэдиссэйэ Яковлев Михаил Николаевич үлэтин отчуотуттан: «38 лекцияны ааҕан 3511 киһини хабан, учуутал Вера Михайловна Спиридонова салайааччылаах лекторскай бөлөх, 197 ааҕааччыны түмэн, нэһилиэнньэ ортотугар санитарнай – чэбдигирдэр үлэҕэ трахоматознай пуун фельдшера Игнатьева Улита Ефимовна производствоны кытта сибээстээн агитационнай үлэни күүскэ тэрийэн үлэлииллэр». Мантан көстөрүнэн, дьон-сэргэ саҥа бөһүөлэккэ Балыктаахха көһөн кэлээт да, сырдыкка, кэрэҕэ тардыһаннар, инникитин үөрэ-көтө дьоллоохтук олороллорун түстээбитинэн барбыттар, кэскиллэрин кэрэһэлээн олохсуйалларын оҥостуммуттар.
1960 сыллаахха оройуоҥҥа үс доярка: Ленин уордьаннаах Павел Софронович Винокуров, Мотрена Егоровна Степанова уонна Ксения Гаврильевна Черкашина үүт ыаһыныгар социалистическай куоталаһыыга күрэхтэспиттэр. Бу күрэххэ, Ксения Гаврильевна биир фуражнай ынахтан 2631 киилэ үүтү ыан, оройуоҥҥа бастаан, 3 тыһыынчалаах кирбиини биир бастакынан толорон, бастыҥ ыанньыксыт буолан сураҕырбыт. 1962 сыллаахха ССРС VI-с ыҥырыылаах Үрдүкү Советыгар Саха АССР Илин-Эҥэрдээҕи быыбардыыр уокурукка депутатынан талыллан, Москваҕа Үрдүкү Совет сессиятыгар кыттыыны ылар. Ксения Гаврильевнаҕа итэҕэллээх киһитинэн «Октябрь» холкуос солбуйааччы бэрэссэдээтэлэ Олесов Иван Иннокентьевич тылбаасчыт буолан, икки төгүл Москваҕа барсыбыт. РСФСР Миниистирдэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччытыгар, Госплан бэрэссэдээтэлигэр Герасимовка икки төгүл, Бүтүн Россиятааҕы «Сельхозтехника» тэрилтэ салайааччытыгар Шевченкоҕа, Союзка хас да тэрилтэҕэ сылдьан, Ксения Гаврильевна илин-эҥэрдээҕи зонаҕа, оройуон, нэһилиэк быыбардааччыларын сорудахтарын толорууга көрсөн, кэпсэтэн, Балыктаах бөһүөлэгин тутууларыгар харчы көрдөрбүттэр, холкуоска, оройуоҥҥа саҥа техникалары анатан ылбыттар. Бу курдук Ксения Гаврильевна 18 сыл устата нэһилиэк, оройуон Үрдүкү Сэбиэтигэр депутат үлэтин бэриниилээхтик толорбута.
1958 сыллаахха медпуун көһөрүллэн киирэн, Игнатьева (Бурцева) Иулита Ефимовна үгүс өрүттээх санитарнай-чэбдигирдэр үлэни ыыппыта. 1960 сыллаахха Иулита Ефимовна нэһилиэнньэ ыраас олоҕун иһин эппиэтинэстээхтик үлэлээбитэ, арыт, сылаас илиитигэр саҥа төрүүр оҕону түһэрэн, күн сирин көрдөрөн, прививкалаан көрөрө-истэрэ. 1963 сыллаахха ССРС Үрдүкү Сэбиэтин депутата Черкашина Ксения Гаврильевна Москваҕа VI ыҥырыылаах сессияҕа баран туруорсуутунан, Балыктаах бөһүөлэгэр 15 куойкалаах, ол иһигэр 5 куойката төрүүр дьахтарга аналлаах, сабыс саҥа балыыһа дьиэтэ ахсынньы 2 күнүгэр, амырыын тымныы ааҥнаан турдаҕына аһыллан, үлэҕэ киирбитэ. Дьон-норуот сүрдээҕин үөрбүтэ-көппүтэ, сүргэлэрэ көтөҕүллүбүтэ. Саҥа киэҥ-куоҥ, улахан сырдык түннүктэрдээх балыыһа Балыктаах инники сайдыытын кэрэһэлээбитэ чахчы. Саҥа балыыһаҕа маҥан халааттаах аанньаллар күнтэн-күн сыралаһан, дьон олоҕун туһугар үтүө суобастаахтык туруулаһан үлэлээбиттэрэ.
1963 сыллаахха «Октябрь» колхоз тутуутун биригээдэтэ, сабыс саҥа дьааһыла-сад дьиэтин тутан, үлэҕэ киллэрбитэ. Оччотооҕу кэмҥэ бөһүөлэк олохтоохторо элбэх оҕолоох этилэр, онон дьааһыла-сад аһыллыбыта хас биирдии ыалга күүтүүлээх үөрүүлээх түгэн буолбута. Идэлээх уонна бэриниилээх 15 үлэһиттээх дьааһыла-сад ааннарын киэҥник аһан, эдэр төрөппүттэр холкутук колхоз үлэтигэр кытталларыгар улахан кыаҕы биэрбитэ. Үлэһиттэр 2,5 – 3 саастарыгар дылы кырачаан оҕолору, өрөбүлэ суох айааччы-иитээччи оруолун үрдүктүк тутан, ис сүрэхтэн былааннаахтык көрөн-харайан, эйэлээхтик, ис сүрэхтэн суобастаахтык үлэлээбиттэрэ.
Бу курдук, дьоммут-сэргэбит күргүөмнээх үлэлэрин түмүгэр, Балыктаах отделениета Россия знамятын, Саха АССР вымпелын ылар чиэскэ тиксибитэ. Бөһүөлэк тупсаҕай тутуулардаах, ыраас уулуссалардаах буоларыгар ылсыһан, ыллыктаахтык үлэлээн «Октябрь» колхуос миллионер колхоз буолбута.
Үбүлүөйдээх үрүҥ тунах ыһыах түһүлгэтигэр, Балыктах бөһүөлэгин устуоруйатыгар 1956 сыллаахтан саҕалаан Балыктаахха бастакы сылларга, колхозтар үлэлээбит кэмнэрин салайан, үүнүү-сайдыы суолугар сирдээбит, кыһыл көмүс буочарынан суруллубут, дьон – сэргэ өйүгэр – санаатыгар хаалбыт бастыҥ салайааччыларбытын «Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии 1941- 1945 сылларыгар килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл, «Суолу тутааччы туйгуна» бэлиэ хаһаайына, өр сылларга үтүө суобастаахтык «Социализм суола» колхоз председателинэн үлэлээбит, үтүө суобастаах үлэтин иһин Саха АССР Верховнай Советын грамотатынан бэлиэтэммит, Социалистическай тыа хаһаайыстыбатын туйгуна, советскай – партийнай үлэ ветерана Харитонов Никон Михайлович; «Октябрь» колхоз бастакы бэрэссэдээтэлэ Захаров Михаил Павлович; «Октябрь» колхоз бэрэссэдээтэлэ Скрябин Петр Егорович; «Октябрь» колхоз бэрэссэдээтэлэ Максимов Егор Степанович; 1957 – 1967 сыллаахха диэри «Октябрь» колхоз парткомун сэкиритээринэн, 1967 – 1977 сыллаахха диэри Мэҥэ нэһилиэгин исполкомун председателинэн үлэлээбит, Үлэ Кыһыл Знамята орден кавалера, советскай – партийнай үлэ ветерана Артемьев Сергей Михайлович; колхоз биригэдьииринэн, управляющайынан, «Максим Горькай» аатынан совхоз профкомун бэрэссэдээтэлинэн үтүө суобастаахтык үлэлээбит, Үлэ Кыһыл Знамята орден кавалера, Саха Республикатын норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Аҕа дойду улуу сэриитин кыттыылааҕа Габышев Илья Прокопьевич; 1962 — 1974 сыллаахха орто оскуолаҕа завуһунан, 12 сыл директорынан, быыһыгар 1 сыл отделение биригэдьииринэн, партийнай тэрилтэ секретарынан үрдүк таһаарыылаахтык үлэлээбит, олорор сиринэн үлэни, кабинетнай система үлэтин өйөөбүт, көҕүлээбит, РСФСР профтехүөрэхтээһинин туйгуна, Саха Республикатын үтүөлээх учуутала, Саха Республикатын профтехүөрэхтээһинин туйгуна Захаров Егор Александрович; 1964 – 1967 сыллаахха «Октябрь» колхоз солбуйааччы бэрэссэдээтэлинэн, кэлин райсовекка үлэлээбит, кэргэнэ Зыкова Анна Михайловна балыыһа сэбиэдиссэйинэн ананан үлэлээбит, кыһамньылаах быраас бар дьон махталын ылбыт Птицын Петр Николаевич; Күөллэрикигэ үүт табаарынай ферматын сэбиэдиссэйэ, «Октябрь» колхоз биригэдьиирэ, колхоз солбуйааччы председателэ, Балыктаахха 1967 сыллаахха отделение управляющайынан үрдүк таһаарыылаахтык үлэлээбит, Үлэ Кыһыл Знамята орден кавалера, Аҕа дойду улуу сэриитин кыттыылааҕа Сотников Андрей Ильич; 1978 – 1980 сыллааха диэри Мэҥэ нэһилиэгин сельсоветын бэрэссэдээтэлинэн, үгүс сыл секретарынан үлэлээбит Захаров Михаил Егорович; 1981- 1988 сыллаахха диэри Мэҥэ нэһилиэгин исполкомун бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит, дьону элбэх субуотунньукка түмэн, таһаарыылаахтык үлэлэппит сатабыллаах салайааччы, ырыаһыт, дьону көҕүлээччи үгүстүк культура эстафетатын концерын репетициятын салайсыбыт, РСФСР үөрэҕэриитин туйгуна, советскай – партийнай үлэ ветерана Жиркова Александра Егоровна; Балыктаахха управляющайынан, «Максим Горькай» аатынан совхоз кылаабынай экономиһынан үлэлээбит, РСФСР тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна Сотников Николай Дмитриевич; Балыктаах отделениетын бастакы сэбиэдиссэйэ, ферма биригэдьииринэн үтүө суобастаахтык үлэлээбит, Саха АССР үтүөлээх зоотехнига, аҕа дойду улуу сэриитин кыттыылааҕа Ченянов Михаил Семенович ааттарын киэн тутта ааттааммыт, ахтан-санаан аастыбыт. Бу кэрэ дьоммут олохтообут тирэхтэригэр, үүнэр көлүөнэ ыччаттара — биһиги, бүгүҥҥү Балыктах олохтоохторо, кинилэр ааттарын хаһан да умнубакка, киэн тутта, суоллаабыт суолларын ирдээн, өссө үрдүк ситиһиилэргэ кынаттаныаҕыҥ! Кинилэр үтүө ааттара сырдык өйдөбүнньүк буолан үйэлэргэ ытыктана туруохтун!
Ытык устуоруйалаах Балыктаахпыт үтүө үгэстэрин салҕаан, билиҥҥи кэм эппиэтинэһин уонна нэһилиэкпит сайдар кэскилин бэйэлэрин санныларыгар ылынан, олохтоохтор тустарыгар күн сыралаах үлэни үлэлии сылдьар тэрилтэлэр бука бары билиҥҥи салайааччылара, нэһилиэкпит гимнэ буолан күөрэйбит, Павел Габышев хоһоонугар, Галина Шахурдина матыыбыгар, 55 сыл устата ылланан кэлбит «Балыктаах киэһэтэ» ырыаны, хорунан, бүтүн нэһилиэкпит тэрилтэлэрин толорууларынан, 1956 сыллаахха бөһүөлэкпит көһөн киирэн, үлэтин сырдатыы кэрчик кэмнэрин түмүктээтибит.
Саха омук үйэлээх күнүгэр уйгулаах олохпут үөрүүтүн, Үрүҥ тунах ыһыаҕынан «Мэҥэ нэһилиэгэ» тыа сирин түөлбэтин баһылыга Габышев Ньургун Владимирович бар дьонугар эҕэрдэ тылын анаата уонна наҕараадалары туттартаата.
«Мэҥэ» нэһилиэгэ тыа сирин түөлбэтин баһылыга Габышев Ньургун Владимирович Балыктаахпыт бөһүөлэгэ төрүттэммитэ 70 сылын көрсө эҕэрдэ суруга уонна анал сувенир Черкашин Егор Николаевичка — үлэ, тыыл ветерана, «Октябрь» колхозка «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга уһун сылларга үтүө суобастаахтык үлэлээбит ветеран механизатор, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ; Заровняева Вера Григорьевнаҕа — үлэ, тыыл ветерана, «Үлэҕэ килбиэнин иһин» мэтээл кавалера, норуот маастара, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Стручков Иван Егоровичка – үлэ, тыыл бэтэрээнэ, стахановец, коммунистическай үлэ ударнига, сыана бэтэрээнэ, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ; Протодьяконов Афанасий Никифоровичка – сэрии сылын оҕото, үлэ бэтэрээнэ, Саха Республикатын культуратын туйгуна, тойуксут, олоҥхоһут, алгысчыт, оһуохайдьыт, Бүтүн Союзтааҕы фольклор көрүүтүн лауреата, «Мэҥэ – Хаҥалас культуратын уонна духуобунай сайдыыга кылаатын иһин» бэлиэ хаһаайына, «Мэҥэ», «Мөҥүрүөн» нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ; Габышева Мотрена Игнатьевнаҕа — сэрии сылын оҕото, Александр Георгиевич Семенов аатынан врачебнай амбулатория ветеран үлэһитэ, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Габышева Марфа Николаевнаҕа — сэрии сылын оҕото, «Звездочка» оҕо уһуйаанын ветеран үлэһитэ, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Куприянова Розалия Николаевнаҕа — сэрии сылын оҕото, «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозка тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар үтүө суобастаахтык үлэлээбит, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Харитонова Марфа Петровнаҕа – сэрии сылын оҕото, «Учууталлар учууталлара», Саха Республикатын үөрэҕин систематын бочуоттаах ветерана, «Саха республикатын уус – уран самодеятельноһын ветерана» анал бэлиэлээх, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Ноговицына Елена Васильевнаҕа – сэрии сылын оҕото, Александр Георгиевич Семенов аатынан врачебнай амбулатория ветеран үлэһитэ, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Винокурова Анна Христофоровнаҕа – сэрии сылын оҕото, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Винокуров Николай Семеновичка – сэрии сылын оҕото, чэпчэки атлетикаҕа Саха Республикатын уонна Российскай Федерация спордун маастара, Саха Республикатын үөрэҕин туйгуна, Саха Республикатын физическай культуратын уонна спордун туйгуна, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ; Максимова Дария Архиповнаҕа – сэрии сылын оҕото, пенсияҕа тахсыар дылы Балыктаах орто оскуолатыгар техүлэһитинэн үтүө суобастаахтык үлэлээбит, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык-мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ, көҥүл олоҕу тутууга күргүөмнээхтик үлэлээн ааспыт тыыл бэтэрээннэригэр уонна сэрии сылын оҕолоругар туттарылыннылар.
Мэҥэ Хаҥалас улууһун «Семейная доблесть» анал бэлиэ туттарылынна:
50 сыл эн – мин дэһэн, сүбэ – ама, ил – эйэ эҥэрдэһэн, сарын сарыннарыттан өйөһөн олорор нэһилиэкпит киэҥ туттар ытык – мааны дьиэ кэргэнигэр Александра Дмитриевна, Николай Ильич Андросовтарга. Александра Дмитриевна, Николай Ильич тапталлаах төрөппүттэр, элбэх сиэн эйэҕэс эбээтэ, эһээтэ.
50 сыл эн – мин дэһэн, сүбэ – ама, ил – эйэ эҥэрдэһэн, сарын сарыннарыттан өйөһөн олорор нэһилиэкпит киэҥ туттар ытык – мааны дьиэ кэргэнигэр Марфа Алексеевна, Руслан Ефимович Мохначевскайдарга. Марфа Алексеевна, Руслан Ефимович тапталлаах төрөппүттэр, элбэх сиэн , хос сиэн эйэҕэс эбээтэ, эһээтэ.
«Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо» анал бэлиэнэн наҕараадаланнылар:
Габышев Павел Васильевич – Мэҥэ-Хаҥалас улууһун норуотун маастара, үлэ ветерана, «Балыктаах киэһэтэ» ырыа ааптара, сцена ветерана, «Мэҥэ-Хаҥалас улууһун култууратын уонна ускуустубатын сайыннарыыга кылаатын иһин» бэлиэ хаһаайына, нэһилиэк уус-уран самодеятельноһын актыыбынай кыттыылааҕа, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
Ноговицына Марфа Иннокентьевна — Саха Республикатын үөрэҕин туйгуна, Российскай Федерация уопсай үөрэҕин бочуоттаах үлэһитэ, Саха Республикатын социальнай инициативаларын туйгуна, Саха Республикатын маассабай физическай культуратыгар көҕүлээһин туйгуна, «Доруобуйа» түмсүү салайааччыта, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ.
Мохначевская Федора Аполлоновна – 1986–1999 сылларга «Мэҥэ» совхоз профкомун көмөлөһөөччүтүнэн, Мэҥэ сэбиэтин исполкомун секретарынан, олохтоох дьаһалта баһылыгын солбуйааччытынан, 1999–2000 сылларга Балыктаах орто оскуолатын директоры хаһаайыстыбыннай чааска солбуйааччытынан, нэһилиэк дьахталларын сэбиэтин бэрэссэдээтэлинэн үтүө суобастаахтык үлэлээбит, нэһилиэк общественнай, култуурнай – маассабай олҕун көхтөөх кыттыылааҕа, «Мэҥэ – Хаҥалас улууһун сайдыытыгар кылаатын иһин» бэлиэ хаһаайката, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олордор да, спорт харбааһын көрүҥэр чемпионка, Дьокуускайдааҕы үһүс көлүөнэ оскуолаҕа «Талбаана», «Махтал» үҥкүү коллективыгар утумнаахтык дьарыктанар, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ.
Дьячковский Степан Филаретович – үлэ, спорт бэтэрээнэ, көҥүл тустууга уонна греко – римскэй тустууга ССРС спорт маастарыгар кандидат, хапсаҕайга Саха Республикатын спордун маастара, Манчаары оонньууларын хапсаҕайга икки төгүллээх чемпиона, Мэҥэ нэһилиэгин Бочуотун кинигэтигэр киллэриллибит, «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр физкультурнай хамсааһын 100 сыла» үбүлүөйнэй түөскэ анньыллар бэлиэ хаһаайына, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
Кычкин Лаврентий Лаврентьевич – педагогическай үлэ бэтэрээнэ, мас тардыһыытыгар Саха Республикатын спордун маастара, республика хас да төгүллээх чемпиона, элбэх төгүллээх абсолютнай чемпион, Эдьигээҥҥэ, Балыктаахха, Чурапчыга физкультура учууталынан таһаарыылаахтык үлэлээбит, Мэҥэ – Хаҥалас улууһугар, республикаҕа мас тардыһыыта сайдыытыгар үгүс сыратын, кылаатын киллэрбит мадьыны, тренер. 1981, 1983, 1985 сылларга Манчаары Баһылай бирииһигэр ыытыллыбыт спартакиадатын үс төгүллээх чемпиона, «Мэҥэ – Хаҥалас улууһун бастыҥ спортсмена» анал аат хас да төгүллээх хаһаайына, амарах аҕа.
«Нэһилиэк бочуотун кинигэтигэр» киллэриллибитин туоһулуур удостоверение туттарылыннылар:
Бродников Илья Николаевичка — үлэ бэтэрээнэ, «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга тыа хаһаайыстыбатын эйгэтигэр үтүө суобастаахтык үлэлээбит, бааһынай хаһаайыстыба салайааччыта, Саха Республикатын автомобильнай транспорын бочуоттаах үлэһитэ, нэһилиэк общественнай олоҕун, актыыбынай кыттыылааҕа, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
Кычкин Петр Павловичка – «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга үгүс сылларга, эҥкилэ суох тыраахтарыыһынан үлэлээбит, Саха Республикатын автомобильнай транспорын бочуоттаах үлэһитэ, нэһилиэк спортивнай олоҕун, актыыбынай кыттыылааҕа, ветеран спортсмен, күн бүгүн Михаил Прокопьевич Габышев аатынан Балыктаах орто оскуолатын суоппарынан үлэлиир нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
Осипов Павел Павловичка – «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга үгүс сылларга, үтүө суобастаахтык суоппарынан үлэлээбит, күн бүгүн нэһилиэнньэни таһар таксист суоппар, Саха Республикатын автомобильнай транспорын бочуоттаах үлэһитэ, нэһилиэк общественнай уонна култуурнай олоҕун, актыыбынай кыттыылааҕа, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
Габышев Владимир Николаевичка – «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга үгүс сылларга, эҥкилэ суох үлэлээбит ветеран суоппар, нэһилиэк культурнай, спортивнай олоҕун, актыыбынай кыттыылааҕа, ветеран спортсмен, «Мэҥэ – Хаҥалас улууһун олох – дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын сайдыытыгар кылаатын иһин» түөскэ анньыллар бэлиэ хаһаайына, олохтоох олох – дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын тэрилтэтигэр үтүө суобастаахтык үлэлээбит, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
Стручков Яков Константиновичка – Саха Республикатын үөрэҕин туйгуна, «Сцена ветерана», «Култуура уонна искусства сайдыытыгар кылаатын иһин» түөскэ кэтиллэр бэлиэлэр хаһаайына, нэһилиэк общественнай, култуурнай олоҕун, актыыбынай кыттыылааҕа, олохтоох олох – дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын тэрилтэтигэр үтүө суобастаахтык үлэлиир нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
Ыһыах үөрүүлээх чааһыгар үбүлүөйүнэй саастарын туолбут ытык-мааны ветераннарбыт нэһилиэк баһылыгын Габышев Нь.В. эҕэрдэ суругунан уонна анал бэлиэнэн наҕараадаланнылар:
85 ытык сааһынан – Куприянова Розалия Николаевна, сэрии сылын оҕото, «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозка тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар үтүө суобастаахтык үлэлээбит нэһилиэкпит биир ытык – мааны бэтэрээнэ, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ.
80 сааһынан – Сокольников Константин Егорович, үлэ ветерана, уус-уран самодеятельность уонна нэһилиэк спортивнай олоҕун актыыбынай кыттыылааҕа, сцена ветерана, «Мүчүк» фольклорнай ансаамбыл чилиэнэ, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
75 сааһынан – Трифонова Тамара Михайловна, Александр Георгиевич Семенов аатынан врачебнай амбулатория ветеран үлэһитэ, үтүө суобастаах үлэтин иһин Мэҥэ – Хаҥалас улууһун депутаттарын мунньаҕын грамотатынан уонна кыһыл көмүс чаһыынан наҕараадаламмыт, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ.
70 саастарын томточчу туолбут үбүлүөйдээх кэминэн — Андросов Дмитрий Иннокентьевичка – уһун сылларга «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга үтүө суобастаахтык суоппарынан үлэлээбит, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
Никитин Иннокентий Петрович – «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар, производство көдьүүһүн үрдэтиигэ бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыар дылы үтүө суобастаахтык үлэлээбит, Мэҥэ-Хаҥалас улууһун «Бастыҥ механизатора» знак хаһаайына, 2022 сыллаахха «Нэһилиэк Бочуотун» кинигэтигэр киллэриллибит, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, нэһилиэкпит ветеран спортсмена, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
Мохначевская Марфа Алексеевна – «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар, производство көдьүүһүн үрдэтиигэ үтүө суобастаахтык үлэлээбит, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, элбэх сиэн эйэҕэс эбээтэ.
Рожина Надежда Федоровна – үгүс сылларга нэһилиэкпит ветераннарын сэбиэтин салайбыт бастыҥ общественник, «Арчы» түмсүү салайааччыта, «Доруобуйа» түмсүү чилиэнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыа хаһаайыстыбатын туйгуна, 40 сыл тыа хаһаайыстыбатыгар: зоотехнигынан, биригэдьииринэн, «Хоту» СХПК арыы собуотун маастарынан үтүө суобастаахтык үлэлээбит нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ.
Протодьяконова Матрена Николаевна – Балыктаах орто оскуолатын остолобуойугар үлэлээбит, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ.
65 саастарын томточчу туолбут үбүлүөйдээх кэминэн — Афанасьева Ирина Даниловна, Саха Республикатын социальнай харалта ветерана, «Мүчүк» фольклорнай ансаамбыл чилиэнэ, Саха Республикатын социальнай харалта туйгуна, өр сылларга социальнай эйгэҕэ үлэтин иһин Үрүҥ көмүс бэлиэ хаһаайына, сыана ветерана, улуустааҕы култуура уонна спорт эстафетатын уус-уран быыстапкатын кыттыылааҕа, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Кычкина Елена Кимовна, педагогическай үлэ бэтэрээнэ, уһун сылларга соц педагогунан үлэлээбит, Балыктаах орто оскуолатын интернатын иитээччитэ, Саха Республикатын үөрэҕин туйгуна, Мэҥэ – Хаҥалас улууһун сайдыытыгар кылаатын иһин остуолга ууруллар анал бэлиэ хаһаайката, нэһилиэкпит кырдьаҕастарын советын бэрэссэдээтэлэ, күн күбэй ийэ; Стручкова Сардана Степановна, үлэ бэтэрээнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ, «Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуот уус-уран сайдыытыгар кылаатын иһин», «Мэҥэ-Хаҥалас улууһун култууратын уонна ускуустубатын сайыннарыыга кылаатын иһин» бэлиэлэр хаһаайката, «Талба» ветеран үҥкүү коллективын салайааччыта, элбэх оҕо күн күбэй ийэтэ, элбэх сиэн эйэҕэс эбээтэ; Шишигин Илья Егорович, педагогическай үлэ бэтэрээнэ, «Урожай» общество Бочуоттаах үлэһитэ, Саха Республикатын үөрэҕин Бочуоттаах ветерана, Балыктаах орто оскуолатын «Дьулурхан» байыаннай патриотическай кулууп салайааччыта, нэһилиэк култуурнай, спортивнай олоҕун, актыыбынай кыттыылааҕа, ветеран спортсмен, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ; Осипов Иван Иванович, педагогическай үлэ бэтэрээнэ, нэһилиэк культурнай тэрээһиннэрин общественнига, оформителэ, Балыктаах орто оскуолатын тутаах үлэһитэ, нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ; Сотникова Татьяна Васильевна, Балыктаах орто оскуолатын остолобуойугар үлэлээбит, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Монастырева Анна Петровна, тыа хаһаайыстыбатын уонна ветеринария эйгэтигэр үтүө суобастаахтык үлэлээбит, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Харитонова Галина Николаевна, бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыар дылы Балыктаах орто оскуолатыгар техүлэһитинэн үлэлээбит, нэһилиэкпит ытык-мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ.
60 сааһын туолбут үбүлүөйдээх кэминэн – Чирков Константин Николаевич, «Звездочка» оҕо уһуйаанын тутаах үлэһитэ, нэһилиэкпит ытык — мааны олохтооҕо, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ; Никитин Петр Петрович, «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар, производство көдьүүһүн үрдэтиигэ үгүс сылларга, эҥкилэ суох үлэлээбит, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит биир ытык – мааны бэтэрээнэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ; Дьяконова Тамара Гаврильевна, бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыар дылы «Максим Горькай» аатынан, «Мэҥэ» сопхуостарга ыанньыксытынан, нэһилиэк дьаһалтатыгар, Балыктаах оскуолатыгар техническэй үлэһитинэн, Балыктаах оҕо интернатын иитээччитин көмөлөһөөччүтүнэн үтүө суобастаахтык үлэлээбит, нэһилиэк уус – уран самодеятельноһын көхтөөх кыттыылааҕа, «Доруобуйа» түмсүүгэ утумнаахтык дьарыктанар нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Турантаева Елена Егоровна, үлэ бэтэрээнэ, 20 сыл устата «Доруобуйа» түмсүүгэ утумнаахтык дьарыктанар, «Максим Горькай» аатынан сопхуоска ыанньыксытынан үлэлээбит, Мэҥэ — Хаҥалас улууһун инбэлииттэр сэбиэттэрин грамотатынан бэлиэтэммит, нэһилиэк общественнай олоҕун көхтөөх кыттыылааҕа; Стручкова Елена Ивановна, педагогическай үлэ бэтэрээнэ, Саха Республикатын үөрэҕин туйгуна, «Саха Республикатын оскуола иннинээҕи оҕолору иитиигэ кылаатын иһин», «Саха Республикатыгар профсоюзнай хамсааһын сайдыытыгар кылаатын иһин» түөскэ анньыллар бэлиэлэр хаһаайката, Мэҥэ нэһилиэгин бочуотун кинигэтигэр киллэриллибитэ, «Звездочка» оҕо уһуйаанын физкультура уонна музыка дьарыктарын салайааччыта, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ.
Саха Өрөспүүбүлүкэбитигэр Култуура сылынан нэһилиэкпит социальнай – экономическай сайдыытыгар, дьоһун кылааттарын иһин «Мэҥэ» нэһилиэгэ тыа сирин түөлбэтин баһылыга Габышев Ньургун Владимирович махтал суруга, анал бэлиэ туттарылынна:
Скрябина Анисия Даниловнаҕа – ССРС култууратын туйгуна, Саха Республикатын култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Мэҥэ – Хаҥалас улууһун култууратын бочуоттаах бэтэрээнэ, Мэҥэ – Хаҥалас улууһун, Мэҥэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, нэһилиэкпит бастыҥ кыраайы үөрэтээччитэ, общественнай, культурнай олоҕун көхтөөх кыттыылааҕа, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит биир ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Стручкова Сардана Степановнаҕа — үлэ бэтэрээнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, «Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ», «Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуот уус- уран сайдыытыгар кылаатын иһин», «Мэҥэ-хаҥалас улууһун култууратын уонна ускуустубатын сайыннарыыга кылаатын иһин» бэлиэлэр хаһаайката, Мэҥэ – Хаҥалас улууһун култууратын бочуоттаах бэтэрээнэ, «Талба» ветераннар үҥкүү коллективын салайааччыта, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Прибылых Антонина Петровнаҕа – үлэ бэтэрээнэ, нэһилиэкпит бастыҥ общественнига, республикаҕа, улууспутугар тэриллэн ыытыллар араас таһымнаах ырыа күрэхтэрин кыайыылааҕа, лауреата, дипломана, «Чаран» дьахтар вокальнай ансаамбылын салайааччыта, нэһилиэк уус-уран самодеятельноһын актыыбынай кыттыылааҕа, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ; Прибылых Иван Николаевичка — Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, Мэҥэ – Хаҥалас улууһун култууратын бочуоттаах бэтэрээнэ, «Ситим» эр дьон вокальнай ансаамбылын салайааччыта, нэһилиэкпит общественнай, культурнай олоҕун көхтөөх кыттыылааҕа, күн бүгүн Балыктаах орто оскуолатын тутаах үлэһитэ, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
Эҕэрдэтин тириэртэ уонна наҕараадалары туттарда Саха Республикатын тыа хаһаайыстыбатын министирин бастакы солбуйааччыта Стручкова Анна Александровна.
Балыктаахпыт бөһүөлэгэ төрүттэммитэ 70 сылын көрсө, Тыа хаһаайыстыбатын эйгэтигэр өр сыллаах үтүө суобастаах үлэтин иһин Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл политикатын министерствотын өйдөбүнньүк бэлиэлээх бочуотунай грамотатынан наҕараадаланна Желобцов Владимир Петрович – үлэ ветерана, уһун сылларга «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга үтүө суобастаахтык ыанньыксытынан үлэлээбит ытык – мааны ветераммыт, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
Балыктаахпыт бөһүөлэгэ төрүттэммитэ 70 сылын көрсө, Тыа хаһаайыстыбатын эйгэтигэр өр сыллаах үтүө суобастаах үлэтин иһин «Саха Республикатын тыа хаһаайыстыбатын ветерана» анал бэлиэ туттарылынна Прибылых Афанасий Николаевичка — үлэ ветерана, уһун сылларга «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга үтүө суобастаахтык тырахтарыыһынан, кэлин «Хаххах» кооперативка ыанньыксытынан үлэлээбит ытык – мааны ветераммыт, амарах аҕа, эйэҕэс эһээ.
«Мэҥэ – Хаҥалас улууһа» муниципальнай тэрилтэ баһылыгын Дмитрий Иванович Тихонов илии баттааһыннаах «Мэҥэ – Хаҥалас улууһун тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар кылаатын иһин» түөскэ анньыллар анал бэлиэ туттарылынна Ноговицына Екатерина Андреевнаҕа – үлэ бэтэрээнэ, Мэҥэ нэһилиэгин Бочуотун кинигэтигэр киллэриллибит, «Максим Горькай», «Мэҥэ» совхозтарга, «Хаххах» кооперативка тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар, производство көдьүүһүн үрдэтиигэ үгүс сылларга, эҥкилэ суох үлэлээбит, нэһилиэкпит общественнай олоҕун көхтөөх кыттыылааҕа, улууспут култуура уонна спорт эстафетатын уус – уран быыстапкаларын лаурета, дипломана, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор нэһилиэкпит ытык – мааны бэтэрээнэ, күн күбэй ийэ, эйэҕэс эбээ.
Улуустааҕы «Бизнес-Инкубатор» директора Степанова Ольга Дмитриевна Мэҥэ-Хаҥалас улууһун баһылыгын Тихонов Д.И. аатыттан эҕэрдэ суругу уонна наҕараадалары туттартаата:
Уһун сыллаах үтүө суобастаах үлэтин, профсоюз чилиэннэрин үлэҕэ, социальнай-экономическай бырааптарын уонна интэриэстэрин көмүскээһиҥҥэ киллэрбит кылаатын, гражданскай позициятын иһин, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Профсоюзтарын Федерациятын бэрэссэдээтэлэ Николай Дегтярев бочуотунай грамотатынан наҕараадаланна олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба Балыктахтааҕы учаастагын салайааччыта Харитонов Сергей Семенович.
Олох –дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба эйгэтигэр уһун сыллаах үтүө суобастаах үлэтин иһин «Саха Өрөспүүбүлүкэтин олох – дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын ветерана» анал аат туттарылынна Куприянов Яков Егоровичка, олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын Балыктахтааҕы учаастагын машинист–кочегарыгар .
Нэһилиэк социальнай – экономическай сайдыытыгар тус кылааттарын иһин, олох – дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба сайдыытыгар уһун сылларга эҥкилэ суох, үтүө суобастаах үлэлэрин иһин «Саха Өрөспүүбүлүкэтин олох – дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба Государственнай унитарнай тэрилтэ» махтал суруктара туттарылынна:
Мохначевскай Ефим Валерьевичка – Балыктаахтааҕы олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба учаастагын машинист–кочегарыгар.
Трифонов Егор Викторовичка – Балыктаахтааҕы олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба учаастагын машинист – кочегарыгар.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин олох – дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба Государственнай унитарнай тэрилтэ сайдыытыгар үрдүк көрдөрүүлээх, уһун сылларга, үтүө суобастаах үлэлэрин иһин «Саха Өрөспүүбүлүкэтин олох – дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба Государственнай унитарнай тэрилтэ» бочуотунай грамотатынан наҕараадаланнылар:
Стручков Петр Васильевич – Балыктаахтааҕы олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба учаастагын машинист – кочегара.
Лихонди Егор Анатольевич – Балыктаахтааҕы олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба учаастагын машинист – кочегара.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин олох-дьаһах хааччыйыытын профсоюһун хамсааһынын сайдыытыгар үрдүк көрдөрүүлээх сэмэй кылаатын киллэрсибитин иһин «Саха Өрөспүүбүлүкэтин олох-дьаһах хааччыйыытын профсоюһун тэрилтэтин бэрэссэдээтэлэ Сергей Анисимов» бочуотунай грамотатынан наҕараадаланна Дохунаев Петр Владимирович, Балыктаахтааҕы олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба учаастагын машинист – кочегара.
Мэҥэ-Хаҥалас улууһун олох – дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын эйгэтин сайдыытыгар кылаатын, өр сыллаах үлэтин иһин Мэҥэ – Хаҥалас улууһун муниципальнай оройуон баһылыга Тихонов Дмитрий Иванович грамотата, остуолга ууруллар анал бэлиэтэ туттарылынна Скрябин Ян Александровичка, Балыктаахтааҕы олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба учаастагын машинист – кочегарыгар.
Мэҥэ – Хаҥалас улууһун олох – дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын сайдыытыгар үрдүк көрдөрүүлээх, үтүө суобастаах үлэтин иһин Мэҥэ – Хаҥалас улууһун олох – дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба Государственнай унитарнай тэрилтэтин директорын Эдуард Яковлев грамотата туттарылынна Шепелев Вадим Семеновичка, Балыктаахтааҕы олох — дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба учаастагын машинист – кочегарыгар.
Мэҥэ – Хаҥалас улууһун култуура эйгэтин сайдыытыгар кылаатын, үгүс үтүө суобастаах үлэтин иһин Мэҥэ – Хаҥалас улууһа муниципальнай тэрилтэ баһылыгын Дмитрий Иванович Тихонов махтал суруга туттарылынна Долгунова Лилия Васильевнаҕа, олохтоох култуура дьиэтин маассабай тэрээһин режиссеругар, нэһилиэк, түөлбэ бастыҥ общественнигар, «Мичээр», «Үрүйэ» үҥкүү коллективтарын салайааччытыгар.
Саха омук үйэлээх күнүгэр — Балыктаахпыт бөһүөлэгин ыһыаҕын уруйдаах түһүлгэтигэр күн бүгүн нэһилиэкпит туох, хайдах дьаһанан олорорун сыл анал бэлиэлэринэн сирдэтэн сырдатан аастыбыт.
Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин 2025 сыл ахсынньы 25 күнүнээҕи 962 №-дээх ыйааҕынан 2026 сылга «Норуоттар сомоҕолоһууларын» сыла биллэриллэн, үгүс үтүмэн тэрээһиннэр былааннанан, күн бүгүн араас таһымнаах үлэлэр тэриллэн ыытыллан кэллилэр. Дойдубут үрдүнэн уустук кэмнэргэ биир киһи курдук түмсэн, сомоҕолоһон үлэлээтэхпитинэ — хамсаатахпытына ситиһиилэр сиэттиһэн кэлэ туруохтара турдаҕа. Сахабыт сиригэр араас омук дьоно, биир сомоҕо буолан түмсэн иллээхтик олороллор, үлэлииллэр, үөрэнэллэр. Үрүҥ тунах ыһыахпытыгар «Норуоттар сомоҕолоһууларын» сылын үөрүүлээх түгэҥҥэ уруйдаатахпыт буоллун. «Норуоттар сомоҕолоһууларын» сылынан, эйэлээх олоҕу түстээн, үрүҥ тунах ыһыаҕынан бэйэлэрин эҕэрдэлэрин тириэртилэр:
«Мичээр» үҥкүү коллективын толоруутугар татарскай үҥкүү «Хоран».
2026 сыл Саха сиригэр Култуура сылынан биллэриллибитинэн, Мэҥэ нэһилиэгэр норуот айымньытын сайыннарар, устуоруйаны харыстыыр, кэрэһэлиир уонна кэлэр көлүөнэни иитэр күүстээх үлэ-хамнас күөстүү оргуйар. Ол курдук нэһилиэкпит историятын, нэһилиэкпит култууратын сайдыытыгар бэйэлэрин кылааттарын киллэрсибит араас сылларга култуура эйгэтигэр үлэлээн ааспыт ытык – мааны бэтэрээннэрбитин үйэтитэргэ туһааннаах үлэлэр тэриллэн ыытыллан. Кинилэр тустарынан сыл устата олохтоох култуура дьиэтин вктонтакте куйаар ситимигэр таҥыллан тахсар «Балыктаах сонуннара» телестудия анал рубрикаларыгар ситимнээх үгүс үтүө үлэлэр ыытыллан, сырдатыллан кэллэ. Бу дьоһуннаах сыл алгыстаах тэрээһиннэрэ нэһилиэк хас биирдии олохтооҕун, буоларын курдук, сомоҕолуур айар кыаҕын арыйар уонна инникигэ сайдыыга сирдиир.
Култуура сыла, Мэҥэ нэһилиэгин олоҕун өссө кэрэ, духуобунай өттүнэн баай уонна кэскиллээх сайдыы суолугар сирдии туруохтун диэн туран, олохтоох култуура дьиэтин коллектива «Бастыҥ киһи – култуура үлэһитэ» ырыанан эҕэрдэлэрин тириэртилэр.
Мэҥэ — Хаҥалас улууһугар, улууспут аҕа баһылыга Дмитрий Тихонов 2026 сылы олохтоох бэйэ оҥорон таһаарыы сылынан биллэрбитэ. Бу бырагыраамаҕа киирэр тэрээһиннэрбит көдьүүстээх, таһаарыылаах, олохтоох табаары оҥорон таһаарааччыларбытын өйүүр сыалтан бигэ тирэхтээх буолалларыгар күүс – көмө буолар. Онно олоҕуран Мэҥэ нэһилиэгин аҕа баһылыга Ньургун Владимирович Габышев нэһилиэкпитигэр урбаанньыт сылын биллэрбитэ. Нэһилиэкпит урбаанньыттара туруктаах буолуутугар, ыал экэниэмикэтин сайыннарыыга, тыа хаһаайыстыбата туруктаныытыгар, бэйэ дьарыктаах буолуутун өйүүр сыаллаах-соруктаах үгүс үтүө үлэлэр ыытыллаллар. Үрүҥ тунах ыһыах маанылаах түһүлгэтигэр олохтоох бэйэ оҥорон таһаарыы эйгэтигэр урбаанньыттарбыт айымньылаах, сыралаах үлэлэрэ күннэтэ сайда турар, үлэни өрө тутар, туруу үлэһит дьоммутунан киэҥ тутта ааттыыбыт, кинилэр тустаах үлэлэрин таһынан нэһилиэкпит сайдыытыгар төһүү күүс буолаллар. Бөһүөлэкпит социальнай – экономическай сайдыытыгар сыл устата спонсор быһыытынан дьоһуннук күүс — көмө буолбут нэһилиэкпит киэҥ туттар урбаанньыт ыччаттарбытыгар, биир дойдулаахтарбытыгар дьоһун кылааттарын иһин, нэһилиэкпит дьонун – сэргэтин аатыттан истиҥ махталбытын тиэрдэн туран, Мэҥэ нэһилиэгин тыа сирин тэриллиитин баһылыгын Габышев Ньургун Владимирович махтал суруга, анал бэлиэ туттарылынна:
«Хаххах» өҥөнү оҥорор тыа хаһаайыстыбатын кээпэрэтиибин салайааччытыгар Мохначевскай Илья Егоровичка; «Хаххах» өҥөнү оҥорор тыа хаһаайыстыбатын кээпэрэтиибин салайааччытыгар Говоров Дьулустаан Геннадиевичка; ИП «Кириллин Николай Леонидович», «Сайдыы» маҕаһыын салайааччытыгар Кириллин Николай Леонидовичка; «Теплый дом» торгово – производственай компания, «Чайка» туристическай база салайааччытыгар Мохначевскай Арьян Руслановичка; «Генер» полиграфическай тэрилтэ салайааччыларыгар Сардана Сергеевна, Николай Николаевич Генеровтар дьиэ кэргэҥҥэ; бастыҥ урбаанньыкка Тарскай Михаил Михайловичка.
Бу курдук, сылбыт анал бэлиэлэринэн салайтаран, сиэттэрэн, бары биир санааҕа түмүллэн, биир сомоҕо буолан үлэлиирбит, айарбыт – тутарбыт туһунан сырдатан аастыбыт. Самаан сайыны уруйдуур үрүҥ тунах ыһыах үөрүүлээх аһыллыыта, саха эрэ кутун туппут «Оһуор үҥкүүтэ» дохсун ытыс тыаһын доҕуһуолунан 3 көлүөнэ толорууларынан түмүктэннэ.
Үрүҥ тунах ыһыах үөрүүлээх аһыллыытын иилээн-саҕалаан ыыттылар: Рима Фадеева, Вадим Шепелев.
Салгыы түһүлгэлэринэн, урууларынан, түөлбэлэринэн күнүскү омурҕаҥҥа олохтоох дьаһалта (баһылык Габышев Нь.В.) эмис сибиэһэй сылгы үтэһэлээх этин, итии ис миинэ бар дьонугар күндүлээн түҥэтэн, дьон-сэргэ үөрэ-көтө амсайан, ирэ — хоро кэпсэтэн баран, күнүс 14:00 чаастан тэриллибит, ол курдук, кэнсиэр түһүлгэтигэр «Үрүҥ тунах ыһыаҕынан» эҕэрдэ кэнсиэригэр, Арассыыйа норуоттарын төрүт көстүүмнэригэр «Биир сомоҕо» дьиэ кэргэнинэн мааны таҥас, «Ырыа ыллыгынан» ырыа, «Сайыҥҥы Күн Күлүмэ» кэрэ аҥардарга аналлаах толору симэхтээх сайыҥҥы сахалыы таҥаһы көрүү күрэхтэрин, ону сэргэ биирдиилэн оҕолорго, улахан дьоҥҥо сүүрүү, мас тардыһыыта, хапсаҕай күрэхтэһиилэрин уонна «Эр Хоһуун – 2026» бэрт интэриэһинэй, сытыы киирсиилээх многоборьеҕа спортивнай күрэхтэһиини астына-дуоһуйа көрөн, Арассыыйаҕа сомоҕолоһуу, Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр култуура, Мэҥэ Хаҥалас улууһугар оҥорон таһаарыы, нэһилиэкпитигэр урбаанньыт сылларыгар, Балыктаахпыт бөһүөлэгэ төрүттэммитэ 70 сылыгар аналлаах быйылгы Үрүҥ тунах ыһыахпыт бэрт сэргэхтик тэриллэн ыытылынна.
Быйылгы үбүлүөйнэй ыһыахпыт тэрээһинигэр күүс-көмө буолбут дьоннорбутугар: «Мэҥэ нэһилиэгэ» тыа сирин тэриллиитин (баһылык Габышев Нь.В., профком председателэ Мохначевский И.Е.), Рожина Надежда Федоровнаҕа, «Звездочка» оҕо уһуйаанын (сэбиэдиссэй Кычкина А.С., профком председателэ Стручкова С.В.), Олохтоох олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба (салайааччы Харитонов С.С., профком председателэ Стручков И.И.), М.П.Габышев аатынан Балыктаах орто оскуолатын (директор Иванов Е.Н., профком председателэ Цыпандина К.Н.), А.Г. Семенов аатынан врачебнай амбулатория (кылаабынай быраас Петрова П.В., профком председателэ Кычкина Л.Ф.) коллективтарыгар, «Доруобуйа» түмсүү (салайааччы Ноговицына М.И.), нэһилиэк ветераннарын сэбиэтигэр (салайааччы Кычкина Е.К.), «Ситим» эр дьон вокальнай ансаамбылын (салайааччы Прибылых И.Н.), «Талба» ветеран үҥкүү ансаамбылын (салайааччы Стручкова С.С.), 3 көлүөнэ үҥкүүһүттэр бөлөхтөрүгэр, «Мичээр» үҥкүү, «Көй дорҕооно» фольклорнай бөлөх коллективтарыгар, ыһыах алгыһын түстээбит алгысчыппытыгар Баайаҕантай Кулан Хаан Сэргэй уолугар, ыһыах аһыллыытын сиэрин-туомун иилээн-саҕалаан ыыппыт Рима Фадееваҕа, Вадим Шепелевка, ыһыахха собо балыгынан хааччыйбыт Стручков Я.К., Владимиров И.В. бэйэтин идэһэтиттэн сахалыы ис миинин, Мохначевскай Егор Семеновичтыын миэстэтигэр буһаран күндүлээбиттэригэр, быйылгы тэриллэн ыытыллыбыт күрэхтэргэ, уонна спортивнай күрэхтэһиилэргэ төрөппүттэрин сырдык ааттарын үйэтитэн уонна биир дойдулаахтарбыт ааттарынан спонсордаабыт биир дойдулаахтарбытыгар бука барыгытыгар, дьүүллүүр сүбэҕэ үлэлээбит Кычкина М.С., Березкина В.И., Покатова А.Я., Прибылых И.Н., Стручков Я.К., Стручкова Е.И. уонна нэһилиэкпит бары түөлбэлэрин олохтоохторугар, түөлбэ салайааччыларыгар ис сүрэхтэн тахсар сылаас махтал тылларын аныыбыт. Чэгиэн-чэбдик буолуоҕуҥ, бары тутуспутунан сайда-үүнэ туруоҕуҥ!
