Атырдьах ыйын 25 күнүгэр, самаан сайыммыт бүтэҺик нэдиэлэтигэр, биһиги — Анна Гаврильевна, Дмитрий Моисеевич Татариновтар оҕолоро, сиэттэрэ ырыаҕа ылланар, хоҺооҥҥо хоҺуйуллар төрөөбүт төрүт түөлбэбит сиригэр — уотугар дьоммутугар анаабыт кинигэбит сүрэхтэниитин сүрдээҕин үөрэн, долгуйан туран ыыттыбыт.
Өр сылларга санаа иэйиитэ оҥостон испитигэр тута сылдьыбыт ыра санаабыт сурукка тиҺиллэн, олоххо киирэн ийэбитигэр Анна Гаврильевнаҕа, аҕабытыгар Дмитрий Моисеевичка, эдьиийбитигэр Варвара Моисеевнаҕа анаабыт кинигэбит ис тутулун билиҺиннэрдэ искусство наукатын кандидата, Үрдүкү музыка оскуолатын дассыана, Дмитрий Дмитриевич кыыҺа Александра Дмитриевна Халтанова.
Дойдубутуттан төһө да тэйиччи олордорбут, хас биирдии киҺиэхэ төрөөбүт, үөскээбит ыыра курдаттыы тарда турар. Балыктаахпыт барахсан, сыллата тупсан, киэркэйэн, олох тэтиминэн сайдан иҺэриттэн истэ — көрө үөрэбит. Олохтоох эдэр ыччат саҥа сүүрээн киллэрэн айа — тута сылдьара кэрэхсэбиллээх суол.
Эҕэрдэ тылы эттэ олохтоох нэҺилиэк баҺылыгын солбуйааччыта Иван Егорович Мохначевскай уонна олохтоох дьаһалта аатыттан махтал сурук, Төҥүлү нэһилиэгин олохтоох дьаһалтатын махтал суругун туттарда 75 сааҺын туолбутунан Татариновтар кийииттэригэр Елена Васильевна Татариноваҕа.
«КиҺи Орто дойдуга олох олороору, удьуорун ууһатаары төрүүр. Бу — былыргыттан өбүгэлэр үөрэхтэрин төрүт билиитэ олус судургу эрээри, дириҥ, түгэхтээх өйдөбүллээх» — диэн философскай наука доктора Ксенофонт Уткин этэн турар. Ханнык баҕарар киҺи төрүтүн — ууҺун толору билэр буоллаҕына, кэлин кэнчээри ыччакка кэпсэл оҥостор кэҺиилээх. Кинигэ тахсарыгар, төрүччү оҥоһуллуутугар убайбыт Дмитрий Дмитриевич өр сылларга сыралаҺан үлэлэстэ. Дьонун туҺунан ахтыы оҥордо убайбыт, үлэ ветерана Дмитрий Дмитриевич Татаринов.
Эҕэрдэлээн ыллаата Татариновтар сиэннэрэ Моисей Дмитриевич кыыһа Анна Моисеевна Акимова.
Биһиги эһэбит Моисей Федорович, аҕабыт Дмитрий Моисеевич, эдьиийбит Варвара Моисеевна 7 ыйдаах оҕотун көтөхпүтүнэн биир дойдулаахтарын кытта уоттаах сэрии иккис сылыгар, 1942 сыл балаҕан ыйыгар дойду үрдүнэн уот кураан сатыылаан турар кэмигэр, оччотооҕу байыаннай кэм укааҺынан, алаастарыттан арахсан, дойдуларыттан тэйэн силлиэ — хасхаат, ардахтаах хаар аннынан алтынньыга Кэбээйи сирин булбуттара. КөҺөрүү туһунан сиҺилии «Чурапчы алдьархайа», «Инчэҕэй тирбэҕэ быстыбат — олох уостубат», «История Чурапчинского переселения» кинигэлэргэ дьоммут чиэски, кыҺынҥыга бэлэмэ суох усулуобуйалаах сиргэ — уокка тиийэн эрэйи – муҥу көрсүбүттэрин ааҕан билэбит. Оччотооҕу үйэ дьоно самныбат санаалаах, аас- туор олох аҺыытын, ньулуунун билбит буоланнар, олоххо дьулуһар тэтимнэрин быспакка, аймах — билэ дьоннорунаан өйөҺөн — убаҺан ол ыарахан кэмнэри туораатахтара.
Ахтыы тылы эттилэр нэҺилиэк бочуоттаах олохтоохторо Егор Семенович, Валерий Ефимович Мохначевскайдар
Эҕэрдэлээн ыллаата Вера Михайловна Фадеева.
Биһиги эҺээбит Моисей Федорович дьиэ кэргэнинээн «Дириҥ» алааска быраатынаан Ананийдыын олороллор. Ол курдук, аймахтыылар хардары- таары көмөлөсүҺэн олордохторуна, уоттаах сэрии саҕаланар. Быраата Ананий, уола Сүөдэр хомуурга түбэҺэн сэрии хонуутугар геройдуу охтубуттара… ЭҺээбит Кэбээйигэ көҺөн оҕолорун, урууларын тэҥҥэ тутан ыарахан олоҕу кыл — мүччү түһэн, тыыннаах ордон дойдуларын буорун булбуттара. Хомолтолоро диэн — илдьэ барбыт сэттэ ыйдаах эдьиийим Варвара күҥҥэ көрбүт көмүс чыычааҕа, кыракый кыысчаана көҺөрүү сиэртибэтэ буолан уҥуоҕа үйэ — саас тухары Кэбээйи буоругар хаалбыта. Кэбээйигэ тиийбит дьон сүрүн соруктара — муҥхалаан фроҥҥа балык бэлэмнээҺинэ этэ. Дьахталлар, улаатан эрэр оҕолор улахан дьону кытта тэҥҥэ сылдьан хам аччык, халтаҥ таҥастаах тыҥ хатыытыттан им сүтүөр диэри Кэбээйи күөллэринэн сылдьан муҥхалыыллара. «Иккилии миэтэрэ халыҥнаах мууҺу алларсар этэ» — диэн эдьиийим балтын Ылдьаананы аҺынан кэпсиирин өйдүүбүн. Кэлин, бөһүөлэккэ киирэн баран, аймахтарын кытта тиҺиктэрин быспакка ыкса билсэллэр этэ. Олох уйанын — хатанын толору билбит дьоммут барахсаттар, бэйэ — бэйэлэригэр чугас, аймахтары өрө тутар истиҥ сыҺыаннаахтар этэ. Майанан, Балыктааҕынан хардары — таары ыалдьыттаҺаллара. Эдьиийдэрбит Ылдьаана, Марфа киҺи кэллэҕинэ куруук үөрэ — көтө көрсөллөрө, дьоммут ирэ — хоро кэпсэтэн дууһаларын сылаанньыталлара.
Ийэбит Анна Гаврильевна ойор — тэбэр оҕо сааһа Быччыкылаах алааска ааспыта. Кини Анисья Семеновна, Гаврил Семенович Габышевтарга үҺүс оҕолоро. Эдьиийдэрэ Мария, Степанида Балыктаах бөһүөлэгэр олохсуйбут буоланнар, хардарыта сылдьыҺан, наадаларыгар өйөнсөр этилэр. Балтылара Акулина Гаврильевна атын учаастактарга фельдшеринэн улэлээбитэ. Быыс буллар эрэ кэлэн эдьиийдэринэн сылдьан билсиҺэн, ыалдьыттаан барара.
Ахтыыны эттилэр ийэлэрин эдьиийдэрин, балтыларын Мария Степанида, Акулина Гаврильевналар оҕолоро педагогическай үлэ ветераннара Вера Андреевна Сотникова, Ия Васильевна Кычкина, Юлия Лаврентьевна Борисова.
Биһиги дьоммут сэрии кэннинээҕи олоҕу чөлүгэр түһэрии кэмигэр биир дойдулаахтарын кытта үлэни өрө тутан үрдүк аакка — суолга тиксибиттэрэ. Ол курдук, ийэбит Коммунистическай үлэ ударнига, ВДНХ — ҕа дойдубут киин куоратыгар Москваҕа икки төгүллээн барар путевка хаҺаайката, аҕабыт Дмитрий Моисеевич Коммунистическай үлэ ударнига, «Лучший охотник ЯАССР» ааты ылан республикатааҕы Бочуот дуоскатыгар аата көмүс суругунан суруллан киирбитэ. Аҕабыт кэлин бочуоттаах сынньалаҥа тахсыар диэри учаастактааҕы балыыҺаҕа завхоҺунан таҺаарыылаахтык үлэлээбитэ. Эдьиийим Варвара Моисеевна быраатынаан иккиэн «Чурапчы көҺүүтүн» кыттылаахтара. Кинилэр үлэлээн ааспыт олохторун элбэх Бочуотунай Грамоталар, Махтал суруктар, юбилейнай мэтээллэр, хаҺыакка ыстатыйалар, видеосюжеттар кэрэҺэлииллэр.
Ахтыы тылы эттэ дьоннорун кытта биир кэмҥэ үлэлээбит РФ уонна СР доруобуйа харыстабылын бочуоттаах бэтэрээнэ Лариса Ефремовна Дмитриева.
БиҺиги эбэбит Февронья Михайловна, эҺэбит Моисей Федорович уонтан тахсата оҕоломмуттарыттан 5 оҕото тыыннаах ордубуттар. Улахан уол Сүөдэр, иккис Илья, үһүс Варвара, төрдүс Дмитрий, бэҺис Февронья. Эбэбит бэҺис оҕотун оҕолоноору суорума суолланан кыра кыыҺы эҺэбит быраатыгар Сөдүөккэ иитиэх биэрэр. Иккис уолу Ылдьааны Уус — Алдан Өлтөҕөр баар кэргэнин эдьиийигэр иитиэх биэрэр. ЭҺэбит оҕолорун бэйэлэрин урууларыгар иитиэх биэрбит буолан, бииргэ төрөөбүттэр бэйэ — бэйэлэрин билсэр, хардарыта сылдьыҺар этилэр.
Ахтыы тылы эттилэр аҕаларын убайын, балтыларын оҕолоро үлэ ветерана Слепцова Анастасия, ырыанан эҕэрдэлээтэ балтылара Кычкина Аида Николаевна.
Халдьаайыга биҺиги дьоммут дьиэлэрэ зона штаба этэ. Күнү быһа үлэҕэ миккиллибит дьон киэһээтин политинформация, концертка репетиция, иис кружога, лекция, беседа истэннэр сэргэхсийэллэр этэ. Эдьиийбит айылҕаттан бэриллибит сүдү талааннааҕа, ол курдук пьесаларга сүрүн оруолу, монолог хоһоон тойук жанрдарын толору баһылаабыт буолан, элбэх көрөөччү биһирэбилин ылбыта. Кини тарбаҕар талааннаах, иистэнньэҥ бэрдэ этэ.
Ахтыыны эттэ педагогическай үлэ ветерана Любовь Гаврильевна Говорова, эҕэрдэлэрин эттилэр эдьиийбит Варвара Дмитриевна одноклассницалара, Татьяна Сергеевна хомуска оонньоон барыбыт биҺирэбилин ылла.
Төрөппүттэрбит чугас ыалларын кытта киирэ — тахса ыкса сибээстээх, иллээх — эйэлээх этилэр. Хардарыта сылдьыҺан, ыалдьыттаһан, уруккуну — хойуккуну ахтыҺан сэргэхтик олороллор этэ. Ахтыыны онордулар педагогическай үлэ ветерана Попова Галина Гаврильевна, үлэ ветерана Лихонди Варвара Михайловна, Кычкин Семен Семенович.
Эҕэрдэ ырыаны бэлэхтээтэ Татариновтар сиэннэрэ Анна Дмитриевна Яковлева.
Кинигэ тахсыытыгар эҕэрдэтин эттэ олохтоох култуура дьиэтин дириэктэрэ уонна Любовь Васильевна Кычкина уонна клуб кыргыттара дуэттааннар барыбытын сэргэхситтилэр.
Дьоммутугар анаммыт кинигэбит тахсыытыгар кэлэн активнай кыттыыны ылан дьоммут сырдык олохторун сырдатан истиҥ — иһирэх ахтыыны оҥордулар. Кинигэбит сүрэхтэммит дьоро күнүгэр олохтоох култуура дьиэтин дириэктэригэр, кийииппитигэр Любовь Васильевнаҕа, кини коллегаларыгар барҕа махталбытын тиэрдэбит уонна олохтоох библиотека библиотекарыгар Сардана Семеновнаҕа кинигэбитин бэлэх ууннубут! Иллээх коллектив иҺигэр биһиги аймахпыт. Андросов Николай Николаевич кыыҺа Дария Николаевна үлэлии сылдьарын көрсөн сүрдээҕин үөрдүбүт.
Татариновтар оҕолорун ааттарыттан тыл эттэ СР үөрэхтээһинин туйгуна, үлэ ветерана Гаврил Дмитриевич уонна кини оҕолоро.
Эҕэрдэлээн ыллаата Татариновтар сиэннэрэ Александра Дмитриевна Халтанова.
Ахтыы киһээтигэр мустубут биир дойдулаахтарыгар махтанан туран «Балыктаах киэһэтэ» ырыанан эҕэрдэлээтилэр Татариновтар кыыстара Альбина Дмитриевна Федотова сиэнинээн Алианалыын.
Тэрээһини иилээн — саҕалаан ыытта Альбина Дмитриевна Татаринова — Федотова
Кинигэ презентациятын ыытарга көмөлөспүт култуура дьиэтин кэллэктиибигэр, аймах — билэ дьонноругар кинигэ тахсыбытынан махтанан бэлэх туттардылар. Ахтыы киэһэтэ уопсай хаартыскаҕа түҺүүнэн түмүктэннэ.
