Көмүс күһүн мөһүүрэтэ-
Күлүмүрдэс күн үҥкүүтэ,
Күлүм-чаҕыл кырааската
Көбүөрүн тэлгиир арааската. (Пётр Николаевич Тобуруокап)
Урукку өбүгэлэрбит сайыҥҥы уонна күһүҥҥү ыһыах диэн араараллара. Аныгы көлүөнэҕэ умнуллубут күһүҥҥү ыһыах “Тэйилгэ” балаҕан ыйын 22-23 күнүгэр буолара. Өбүгэлэрбит түһүлгэнэн мустаннар, сайыҥҥы күннэри атаараллара, томороон тымныыны туоруурга алгыс этэллэрэ, ыарыы уонна кыһалҕа көрсүбэтигэр Улуу Суорун Тойонтон көрдөһөллөрө. Айыы күүс итэҕэлинэн мөкү абааһылартан, Дьыл Оҕустан араҥаччылыыллара. Ол курдук, уруккуттан саха норуота күһүҥҥү кэмнэ чопчу бэлэмнэнэрэ, хаһаанара.
Айылҕа оҕолоро буоламмыт, өбүгэлэрбит күнү-дьылы кэтээн көрүҥ диэн субэлииллэр. Күһүҥҥү билгэлэр:
Отон элбэх күһүнүгэр кыһына тымныы, сааһа тыала-кууһа суох кураан буолар.
Тииттэр, онтон да атын мастар хойутаан хагдарыйдахтарына, күһүн өтөрүнэн кэлбэт.
Тураах үрдүк маска олорор буоллаҕына, дьогдьоот дьыл, сотору кэминэн ардах да, хаар да түспэт күннэрэ буолуохтаахтар.
Хараҥаччылар күһүн дойдуларыттан хойутаан бардахтарына, кыһын хойутаан кэлэр, эрдэ бардахтарына, кыһын эрдэлиир.
Чыычаахтар сайын хойутаан (атырдьах ыйын ортотун диэки) үөрдээтэхтэринэ, күһүнэ хойутуур.
Ыам ыйа ардахтаах буоллаҕына, балаҕан ыйа кураан буолар.
Күһүн ардаҕа суох, сир кураанахтыы тоҥноҕуна, эһиилигэр үксүгэр кураан сайын кэлэр.
Күһүн сир дириҥник сиигирдэҕинэ, эһиилигэр өҥ сайын буолар.
Күһүн ардаҕа суох, сир кураанахтыы тоҥноҕуна, эһиилигэр үксүгэр кураан сайын кэлэр.
Күһүн сир дириҥник сиигирдэҕинэ, эһиилигэр өҥ сайын буолар.
Күһүн сири силимниир ардах күүскэ түстэҕинэ, уулаах саас буолар.
Бокуруоп саҕана этиҥ эттэҕинэ, чараас хаардаах кыһын буолар.
Күһүн муҥха саҕана, күөл мууһун үчүгэйдик саппат чараас хаардаах буоллаҕына, балык сиэтигэһэ суох дьыл буолар.
Күһүн өрүс турарыгар кыдьымаҕа улахан уонна хойуу буоллаҕына, саас өрүс уута улахан буолар.
Күһүн хаар түһэр кэмиттэн хойутаатаҕына, кэлэр саас эрдэлиир.
Күһүн хаас үөрэ эрдэлээн киирдэҕинэ, кыстык хаар эрдэ түһэр.
Күһүн хаас үөрэ үөһэнэн аастаҕына, дьогдьоот күһүн буолар.
Балаҕан ыйын 14-21 күнэ – Дьахтар сайына саҕаланар, дьахтар сайынын бастакы күнэ ыраас, чаҕылхай буоллаҕына – ичигэс күһүн. Силбиктэннэҕинэ – кураан күһүн.
Балаҕан ыйын 19 күнэ – хаар хаһыҥ түһэр. Үөр кус балаҕан ыйын 30-гар диэри барар, аҕарым буолар.
Балаҕан ыйын 20 күнэ – хаастар бараллар, аҥыр хаһыытыыр.
Балаҕан ыйын 24 күнэ – ый туолуута. Силбик түһэр.
Балаҕан ыйын 27 күнэ – Иһийээнэп Сир тоҥор таҥарата. Эһэ арҕаҕар, моҕотой хороонугар киирэллэр. Муора хааһа соҕуруу баран бүтэр. Кус-хаас үөһэнэн айаннаатаҕына, уһун кураан күһүн буолар
Балаҕан ыйын 28 күнэ – үүнээйи силис тардара тохтуур. Эһэ сэттэ күн устата аһыырын баанан, утуйарга оҥостор. Анды оҕото барар. Хотуттан тыалырдаҕына, курас, тымныы күһүн буолар.
Көмүс күһүн уостубат кэрэтин кэтээн көрүн, өбүгэрбит билгэлэрин истин, тускутугар туҺанын.